Boompjes en struiken verwijderen
Boompjes en struiken verwijderen
Het lijkt misschien gek: bomen en struiken verwijderen om de biodiversiteit te vergroten, want “een bos vol bomen en struiken is toch goed voor de natuur”?
Zeker, maar niet overal. Bij natuurbeheer gaat het namelijk niet alleen om zoveel mogelijk groen. Het gaat vooral om de variatie in planten, bodem en landschap. Juist die afwisseling maakt een gebied waardevol voor veel verschillende soorten. Op de heide bijvoorbeeld horen juist open plekken met lage begroeiing. Zonder beheer groeien die plekken langzaam dicht met bomen en struiken. Uiteindelijk kan de heide daardoor verdwijnen.
Tijdens de Natuurwerkdag helpen groene vrijwilligers mee om heideterreinen open te houden. Een klus waarbij je flink de handen uit de mouwen steekt en tegelijkertijd ruimte maakt voor planten en dieren die juist van de heide afhankelijk zijn.
Waarom groeien er bomen en struiken op de heide?
Heide is een landschap dat van nature niet helemaal vanzelf blijft bestaan. Zonder beheer groeien grassen, struiken en uiteindelijk bomen steeds verder uit. De open heide verandert dan langzaam in bos, want zaden van bomen en struiken komen vanuit de omgeving op de heide terecht. Krijgen ze de kans om te groeien, dan kunnen jonge boompjes zich snel ontwikkelen. Hierdoor ontstaat steeds meer schaduw en verandert ook de bodem. Dat maakt het voor heideplanten moeilijker om zich te handhaven.
Bijzonder is dat sommige heidezaden jarenlang in de bodem kunnen blijven wachten op geschikte omstandigheden. Zodra er weer licht en ruimte komt, kunnen ze ontkiemen. Door opslag van bomen en struiken te verwijderen en heide te laten begrazen, kan de aanwezige heide zich daardoor goed herstellen.
Hoe verwijder je boompjes en struiken?
Bij het verwijderen van jonge bomen en struiken is het belangrijk om gericht te werk te gaan. Niet iedere boom of struik hoeft weg. In een goed beheerd heidelandschap is juist ruimte voor variatie. Een solitaire boom, een groepje struiken of een bosrand kan bijvoorbeeld waardevol zijn voor vogels, insecten en andere dieren.
Tijdens het werk wordt daarom vooraf bepaald welke begroeiing moet worden verwijderd. Jonge boompjes kunnen vaak met de hand worden uitgetrokken of met geschikt handgereedschap worden verwijderd. Grotere opslag vraagt om ander gereedschap en een veilige werkwijze.
Het verwijderde hout wordt meestal uit het heideterrein afgevoerd. Heide groeit goed op relatief voedselarme grond; zou je het laten liggen, dan verrijkt het de bodem en komen veel voedingsstoffen terug in het gebied. Niet ideaal voor heide dus!
Bovendien kan het hout opnieuw uitlopen als de wortels of stobben niet goed worden verwijderd.
Wat doet heide voor de biodiversiteit?
Een open heidelandschap is leefgebied voor een grote verscheidenheid aan planten en dieren. De bloeiende heide levert in de nazomer nectar aan verschillende insecten. Ook sprinkhanen, vlinders en wilde bijen profiteren van de open, warme omgeving.
De afwisseling van open heide, kale bodem, gras, struiken en kleine bosjes is minstens zo belangrijk. Reptielen zoals de zandhagedis en levendbarende hagedis zoeken zonnige plekken om op te warmen. Vlinders gebruiken heide en omliggende planten als voedsel- en voortplantingsgebied. Vogels vinden er voedsel en nestgelegenheid.
Juist de combinatie van open en dicht maakt een heideterrein waardevol. Daarom is het verwijderen van jonge bomen en struiken geen doel op zich. Je maakt ruimte voor een landschap waarin verschillende leefgebieden elkaar afwisselen.
En misschien zie je tijdens het werk wel het resultaat van het beheer van jaren geleden: kleine heideplantjes die opnieuw verschijnen op een plek waar weer licht en ruimte is gekomen.
Dus ja, sóms is bomen omzagen of een struik verwijderen precies wat de natuur nodig heeft. Met een beetje beheer houden we de heide open voor de soorten die hier thuishoren.
