Hakhoutbos beheren

Hakhoutbos beheren

Een bos dat je steeds weer afzet en daarna opnieuw laat uitlopen, klinkt misschien vreemd, maar eeuwenlang was dit een heel gewone manier van bosbeheer. Hakhoutbosjes leverden brandhout, staken, gereedschapshout en andere materialen. Tegenwoordig zijn veel hakhoutbossen minder vanzelfsprekend in gebruik. Zonder beheer groeien de stobben uit tot grote bomen en verandert het hakhoutbos langzaam in een gewoon bos. Met beheer door groene vrijwilligers houden we niet alleen een bijzondere vorm van bos in stand, maar ook een stukje cultuurhistorie.

Wat is een hakhoutbos?

Een hakhoutbos bestaat uit bomen en struiken die regelmatig vlak boven de grond worden afgezet. Uit de oude stobben groeien vervolgens nieuwe scheuten. Vooral eik, es, hazelaar, els en wilg kunnen dit goed.

Het afzetten gebeurt niet ieder jaar. Afhankelijk van de boomsoort en het doel gebeurt dit meestal eens per 8 tot 20 jaar. Zo ontstaat een bos met verschillende leeftijden en structuren.

Hakhout is een eeuwenoude beheervorm. Eikenhakhout leverde bijvoorbeeld brandhout en eikenschors voor de leerlooierijen. Dunne takken werden gebruikt voor vlechtwerk, afrasteringen en staken. Hakhout kwam daardoor op veel plekken voor, bijvoorbeeld op landgoederen, in houtwallen en langs perceelranden.

Waarom moet je een hakhoutbos beheren?

Wanneer een hakhoutbos langere tijd niet wordt afgezet, worden de scheuten steeds groter en hoger. Uiteindelijk ontstaat een dicht bos en verdwijnen de omstandigheden die juist zo waardevol zijn voor een hakhoutbos.

Door regelmatig delen van het bos af te zetten, komt er weer licht op de bodem. Planten, insecten en andere dieren profiteren daarvan. Een hakhoutbos wordt daarom meestal niet in één keer helemaal afgezet. Het bos wordt verdeeld in vakken die verspreid over meerdere jaren aan de beurt komen. Zo blijven er altijd oude en jonge delen naast elkaar bestaan.

Hoe beheer je een hakhoutbos?

Bij het hakhoutbeheer worden de bomen en struiken in een deel van het bos afgezet. De stammen worden zo laag mogelijk boven de oude stobbe afgezaagd. Netjes werken is belangrijk om beschadiging van de stobbe en de bodem te voorkomen. De stobben vormen immers de basis voor het toekomstige hakhout.

Wat doet hakhoutbeheer voor de biodiversiteit?

Door hakhoutbeheer ontstaat een afwisseling van donkere, oudere bosdelen en lichtere, jonge hakhoutpercelen. Juist die variatie is waardevol voor de biodiversiteit.

Na het afzetten valt er meer licht op de bosbodem. Kruiden en planten krijgen weer ruimte en ook vlinders, wilde bijen en andere insecten profiteren van de bloemen en jonge begroeiing. Het jonge hakhout biedt dekking aan vogels en kleine zoogdieren. Dood hout en oude stobben zijn belangrijk voor paddenstoelen, mossen en allerlei kleine dieren.

De waarde van een hakhoutbos zit dus niet alleen in de bomen, maar juist in de afwisseling van leeftijd, licht, begroeiing en dood hout.

Een stukje cultuurhistorie

Hakhout vertelt hoe mensen vroeger met het landschap omgingen. Het bos leverde grondstoffen die dagelijks nodig waren. Door bomen steeds opnieuw af te zetten, konden mensen jarenlang hout oogsten zonder het hele bos te kappen.

Op veel landgoederen, buitenplaatsen en in houtwallen maakte hakhout onderdeel uit van het landschap. Sommige oude hakhoutstoven zijn nog steeds te vinden. Aan de enorme omvang van zo'n stobbe kun je soms zien hoe vaak een boom in het verleden opnieuw is uitgelopen.

Door hakhout opnieuw op deze manier te beheren, houden vrijwilligers dus niet alleen natuur in stand, maar ook een oude vorm van landschapsbeheer.