Doneer Vrijwilligers
Kennisnetwerk

Kleine Landschapselementen

Kennisnetwerk

Kleine Landschapselementen

Kennisnetwerk

Kleine Landschapselementen

Kennisnetwerk

Kleine Landschapselementen

Kennisnetwerk

Kleine Landschapselementen

Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen

Kleine landschapselementen, zoals houtsingels, geriefbosjes en boomgroepen, zijn een essentieel onderdeel van het karakteristieke Utrechtse landschap. De Natuur en Milieufederatie Utrecht en Landschap Erfgoed Utrecht zetten zich de komende jaren in om dit karakteristieke Utrechtse landschap te herstellen met een Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen.

Op donderdag 2 november was de lancering van het Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen op  Boerderij De Weide Blik bij Driebergen. Tijdens dit evenement deelden we inspiratie, bekeken we landschapselementen rondom de boerderij en gingen we in gesprek over de voordelen en mogelijkheden van een divers landschap.

Naast Hein Pasman van Landschap Erfgoed Utrecht gaf ook schrijver Kenneth Rijsdijk (bekend van zijn boek ‘Heg: een behaaglijk landschap voor mens en natuur’) een inspirational speech. Dit evenement was de eerste in een reeks waarin Landschap Erfgoed Utrecht en de Natuur en Milieufederatie Utrecht informatie en inspiratie over landschapselementen delen.

  • 25.000

    kg

    Hoeveelheid CO2 die een strekkende kilometer heggen opslaat.
  • 60

    procent

    Het percentage landschapselementen dat afgelopen 100 jaar is verdwenen.
  • 18

    gemeenten

    Aan het Platform Kleine Landschapselementen doen inmiddels 18 Utrechtse gemeenten mee.

Verlies landschapselementen
Kleine Landschapselementen zoals houtsingels, geriefbosjes en boomgroepen, waren een essentieel onderdeel van het karakteristieke Utrechtse landschap. Eeuwenlang was dit landschap intact. Tot een eeuw geleden. In 1900 bestond er nog 450.000 kilometer aan landschapselementen in Nederland.

De laatste eeuw hebben we volgens schattingen bijna 60% van deze landschapselementen verloren, vooral door ruilverkaveling, schaalvergroting van de agrarische bedrijven en verstedelijking. Deze ontwikkelingen veranderden hoe de provincie Utrecht eruitzag, aanzienlijk.

Het traditionele Utrechtse landschap vol kleine landschapselementen was niet alleen mooi, levendig en gevarieerd. Kleine landschapselementen bieden ook veel ecologische voordelen: de bevordering van biodiversiteit, opslag van CO2 en water, vermindering van hittestress en fijnstof en een verbetering van het dierenwelzijn.

Het verdwijnen van vertrouwde landschapselementen heeft daarnaast emotionele gevolgen. Sinds 2016 is hier een woord voor: landschapspijn, een gevoel van heimwee naar een landschap dat niet langer bestaat.

Dit project wordt gefinancierd door de provincie Utrecht, het Cultuurfonds en Waterschap Amstel Gooi en Vecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en Waterschap Vallei en Veluwe.

 

Nieuwsbrief kennisnetwerk

Kenneth Rijsdijk: "Als een landschap leger is, wordt de kans op plagen groter"

"Wat er met de heggen in ons land gebeurt, staat model voor alle landschapselementen", zegt Kenneth Rijsdijk. Rijsdijk is adjunct-hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en maakt zich al heel lang druk over de teloorgang van landschapselementen. Specifiek richt hij zich op heggen. In 2022 schreef hij er een boek over met de toepasselijke naam Heg.

In Utrecht verdwijnen er nog steeds meer heggen dan er aangeplant worden. Dat was vroeger heel anders. Rijsdijk verwijst bijvoorbeeld naar de schilderijen van Vincent van Gogh. "In een brief aan zijn broer Theo schreef Vincent hoezeer hij de heggen in Nuenen miste."

Landschapsamnesie
Die kennis is totaal verdwenen, wat ook wel landschapsamnesie wordt genoemd. We wennen blijkbaar aan de nieuwe realiteit. Rijsdijk laat in zijn lezing zien dat ongeveer 60 procent van de heggen in Nederland is verdwenen, bij elkaar zo’n 90.000 strekkende kilometer. 

Met het verdwijnen van de heggen is er veel verloren gegaan. In zijn boek onderscheidt Rijsdijk maar liefst 21 functies van een heg. Biodiversiteit is daar een van. "Hoe meer heggen, hoe meer biodiversiteit. Dat zouden we bijna een natuurwet kunnen noemen." Met de onthegging zijn soorten verdwenen of in aantallen afgenomen. Een trend die je overal in Noordwest Europa ziet. 

Muizenplagen
Een andere functie is ziekte- en plaagonderdrukking. "Hoe leger een landschap, hoe groter de kans op plagen", blijkt uit onderzoek. Dat zien we momenteel in de provincie Friesland waar heuse muizenplagen voorkomen.

Meer weten? Lees dan Heg. Een behaaglijk landschap voor mens en natuur. Kenneth Rijsdijk is leraar en onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam.

Meer weten over kleine landschapselementen

Partners kennisnetwerk kleine landschapselementen

Liever persoonlijk contact?

Hein helpt je graag verder

Hein Pasman

Adjunct-directeur / manager natuur en landschap 030 - 2219711 h.pasman@landschaperfgoedutrecht.nl