Excursies Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen

Deze excursie over landschapselementen in het veenweidegebied was de derde uit de reeks van zes excursies van het Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen. We gaan de komende twee jaar door met de excursies. Steeds nemen we een ander karakteristiek landschap onder de loep. De volgende excursie staat gepland voor het voorjaar 2025 en gaat over landschapselementen in de regio Eem en Randmeren.

Er waren op 28 november twee presentaties, die je hieronder kan downloaden:

• Presentatie van Isabel Kruisheer (Natuur en Milieufederatie Utrecht) over de rol van landschapselementen in het veenweidegebied.
• Presentatie van Danneke Verhagen-Bakker (HDSR) over de waterkwaliteit in het gebied en het realiseren van kwalitatieve groenblauwe dooradering langs de sloten.

Op het bedrijf van Carl van Jaarsveld, waar de excursie plaatsvond, deden vrijwilligers van Landschap Erfgoed Utrecht eerder dit jaar een inventarisatie van kleine landschapselementen. Kees Eigenraam en Leo Tetterloo vertelden hierover en over de Bioblitz die ze in de sloten uitvoerden.

Bioblitz
Een Bioblitz is een methodiek die via de app van waarneming.nl in combinatie met ObsIdentify de mogelijkheid geeft om een gedetailleerde inventarisatie van soorten te maken. Kees en Leo inventariseerden vooral de aanwezigheid van zogenaamde macrofyten, de grotere waterplanten. De aan- of juist afwezigheid van specifieke soorten waterplanten geeft een beeld van de ecologische kwaliteit van het water. Op basis van de Bioblitz kunnen beslissingen gemaakt worden over mogelijke maatregelen om de waterkwaliteit in lijn met de doelen van de Kader Richtlijn Water (KRW) te krijgen. Een maatregel kan bijvoorbeeld de aanleg van natuurvriendelijke oevers of rietkragen zijn. Langere termijn monitoring van de aanwezigheid van macrofyten kan een beeld geven van het succes van de maatregelen.

De veldgegevens, samen met die van eerdere waarnemers, zijn daarna toegevoegd aan een digitaal dashboard. Dit dashboard geeft een cartografisch overzicht van alle gegevens: de inventarisatie van de groene en blauwe landschapselementen en de bioblitz-gegevens. Dit dashboard werd door Leon Pors, adviseur ecologie en GIS-expert bij Landschap Erfgoed Utrecht, uitgelegd en gedemonstreerd. Na deze uitleg vertelde Carl van Jaarsveld in het veld het plan voor de aanleg van maar liefst 5 km aan natuurvriendelijke vooroever.

Veenweidegebied
Eind november 2024 gaan we op pad naar het veenweidegebied aan de westkant van de provincie. De open, uitgestrekte polders waar smalle sloten doorheen kruisen zijn de ideale broedplaats voor weidevogels. Door de aanleg van diverse kleine landschapselementen, zoals grienden en natuurvriendelijke oevers, zou het gebied in de toekomst nog veel meer soorten kunnen huisvesten. Rijen knotbomen komen bijvoorbeeld al veel voor in de provincie. Ze vormen belangrijke linten waarlangs dieren zich kunnen verplaatsen, maar ook tot rust kunnen komen. De steenuil is volledig afhankelijk van de knotbomen voor schuil- en nestgelegenheid. Tijdens de excursie bekijken we de kleine landschapselementen die in het veenweidegebied te vinden zijn en het belang hiervan voor deze regio. Hierbij ligt de focus op de mogelijkheden voor financiering en concrete stappen in het aanleggen van een landschapselement.

Een en randmeren
In het voorjaar van 2025 brengen we een bezoek aan het gebied de Eem & Randmeren in het noordoosten van de provincie. Dit landschap wordt gekenmerkt door strakke verkaveling en een relatief hoge grondwaterstand en is daarmee een waardevol weidevogelgebied. Niet alleen tijdens het broedseizoen, maar ook daarbuiten biedt het plek aan verschillende soorten weidevogels. In het broedseizoen vertoeven de kievit, grutto en tureluur er graag en in het najaar kun je er zwanen, wulpen en snippen tegenkomen. Tijdens deze excursie verkennen we dit landschap. We bekijken in hoeverre landschapselementen zoals houtsingels en bosjes samengaan met weidevogelbeheer. Daarnaast bespreken we de mogelijkheden voor financiering en concrete stappen in het aanleggen van een landschapselement.

Rivierengebied
In het najaar van 2025 bezoeken we het zuiden van de provincie, het Rivierengebied. De Nederrijn en de Lek zijn welkome klimaatbuffers: dankzij deze rivieren zijn we weerbaarder tegen langdurige droogtes en kunnen we piekbuien opvangen. Kleine landschapselementen zoals knotwilgenrijen, hoogstamboomgaarden, poelen en houtwallen geven het landschap in dit gebied het specifieke karakter en maken het mooier. Landschapselementen kunnen daarbij ook een financiële waarde hebben, zoals te zien in het initiatief van de Stuurgroep Kromme Rijnlandschap. In het project Lekker Landschap wordt gekozen voor gewassen waarbij de teelt gebruikt wordt om te verwerken tot houdbare producten als kruidenhoning en specerijenmixen. Tijdens de excursie bekijken we de kleine landschapselementen in het Rivierengebied. We bespreken het belang hiervan voor deze regio. De de focus ligt op de mogelijkheden voor financiering en de aanleg van een landschapselement.

Gelderse Vallei
In het voorjaar van 2026 bezoeken we de Gelderse Vallei. Dit is de laatste excursie van deze reeks. In dit gebied vind je een hoge variatie in groene en blauwe landschapselementen. De combinatie van open graslandpercelen met elementen als houtwallen en bomenrijen geeft veel broed-, schuil- en foerageerplaatsen. Van oudsher vind je hier een fijnmazig groen netwerk van aaneengesloten landschapselementen: het herstel hiervan is een mooie stap richting meer natuurinclusieve landbouw waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Tijdens de excursie bekijken we de kleine landschapselementen in de Gelderse Vallei. We bespreken het belang van de elementen voor de regio en focussen op de mogelijkheden voor financiering en concrete stappen in de aanleg.