Doneer Vrijwilligers
Doneer Vrijwilligers
Excursies

Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen

  2. Landschap
  3. Kleine Landschapselementen
  4. Excursies Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen

Excursies Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen

Grondeigenaren, ambtenaren en andere geïnteresseerden kunnen zich aanmelden voor de excursies van het Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen. Elke excursie nemen we een specifiek landschap en de bijpassende landschapselementen onder de loep. We spreken grondeigenaren over hun aanpak, wisselen kennis en ervaring uit en hoort alles over het onderhouden en aanleggen van kleine landschapselementen en subsidiemogelijkheden.

Voorbeeldlocaties gezocht!
Voor de excursies zijn we altijd op zoek naar locaties in de provincie Utrecht. Weet jij waar we zeker heen moeten gaan? Laat het dan weten via een e-mail aan Isabel Kruisheer.

3 juni 2026: landschapselementen in de Gelderse Vallei

Op woensdag 3 juni was de excursie over landschapselementen in de Gelderse Vallei. Ondanks de regen was het een inspirerende avond op Landgoed Ringelpoel in Woudenberg. Een prachtige locatie waar naast poelen ook houtwallen, bomenrijen en oude eikenlanen zijn. Tijdens een rondleiding vertelden Wolbertie Ruiter (Landschapsbeheerploegen Utrecht) en Evert Jansen (Waterschap Vallei en Veluwe) meer over deze elementen, waarom ze op deze locatie zijn en hoe ze worden beheerd.

Handige informatie:

  • De Landschapswijzer, een boekje over bomen, struiken en landschapselementen het beste bij je omgeving passen.
  • De 'subsidieregeling klimaatadaptatie' van Waterschap Vallei en Veluwe een bijdrage aanvragen voor de aanleg van een poel of natuurvriendelijke oever. Daarnaast loopt er (tot en met mei 2027) ook een regeling van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug voor de aanleg van groene elementen. Dit stappenplan geeft inzicht in subsidies en organisaties die je kunnen helpen.
  • De Landschapsbeheerploegen Utrecht kunnen helpen bij de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen. Dit doen zij onder andere voor Landgoed Ringelpoel, maar ook voor eigenaren van kleinere stukken grond. Neem voor de mogelijkheden contact op met bedrijfsleider Wolbertie Ruiter via info@landschapsbeheerploegen.nl.
  • De NMU en LEU organiseren ieder jaar bomen uitdeelacties onder de noemer Plan Boom Utrecht. We delen gratis boompakketten uit aan grondeigenaren om kleine landschapselementen mee aan te leggen. Laat je gegevens achter op dit formulier om hier bericht over te ontvangen.

25 november 2025: Excursie in Eemland



Tijdens de excursie naar boerderij Eemlandhoeve in Spakenburg vertelden eigenaren Jan en Maaike de ruim veertig deelnemers over hun duurzame aanpak. Ze lieten zien hoe duurzaam ondernemen en gasten ontvangen samengaan. De deelnemers waren onder de indruk van de faciliteiten op het erf en de natuurlijke inrichting zoals de poel, bossages en heggen. De middag werd afgesloten met een film over Eemland als weidevogelgebied, en de bescherming die boeren jaarlijks samen met vrijwilligers oppakken. Wim Schepens, die betrokken was bij de totstandkoming van deze film, beantwoordde na afloop vragen van de deelnemers. Het was een leerzame in inspirerende middag!

Meer over de Eemlandhoeve

Webinar op 12 november 2025: ‘Van Grond naar Landschap’

Op 12 november 2025 kwamen de deelnemers aan het webinar alles te weten over het aanleggen van kleine landschapselementen. Bekijk hieronder de registratie en presentaties van het wedinar.

  • Link om het webinar terug te kijken.
  • PDF introductie én informatie over de bomenuitdeelactie.
  • PDF kleine landschapselementen door Hein Pasman.

Excursie 2 juni 2025 in Stoutenburg

Op 2 juni 2025 waren we te gast bij Boerderij tussen de Hagen in Stoutenburg. Boer Ron van Zandbrink liet de landschapselementen zien op zijn bedrijf en vertelde over de functies van deze elementen in zijn bedrijf. Zo geeft een haag met schietwilg en hazelaar niet alleen luwte in de stal, maar ook een mooie aanvulling op het gras. Bomen en struiken bevatten veel mineralen en versterken daarmee de gezondheid van de koeien. Naast de rondleiding waren er een aantal presentaties van partijen die kunnen helpen bij de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen.

  • Valentijn Mees vertelde hoe Hoopheggen kan helpen bij de aanleg van heggen. Samen met vrijwilligers komen ze de heg tijdens bij je planten.
  • Dirk Jan Beijerveld (BoerenNatuur Utrecht Oost) gaf een inkijkje in het werk van hun agrarische collectief en vertelde meer over de hulp aan grondeigenaren bij de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen.
  • Wolbertie Ruiter van de Landschapsbeheerploegen Utrecht lichtte toe hoe zij helpen bij het beheer van landschapselementen. Zij werken met vrijwilligers die weten hoe je landschapselementen op een duurzame manier in stand houden.

16 april 2025: Verslag excursie landschapselementen Kromme Rijnstreek

Bij boerderij Groot Kruivestein Driebergen-Rijsenburg vertelden Walter Jaaltink en en Marlies Blom over de landschapselementen en het beheer ervan in dit gebied. Deelnemers hoorden tijdens een wandeling over hoogstamboomgaarden, meidoornhagen en bosjes. Hierna waren er presentaties.

12 maart 2025: Webinar ‘Maak kennis met het Utrechtse Meetnet Kleine Landschapselementen’

Tijdens dit webinar vertelde Leon Pors over het project Meet je Landschap waarbij vrijwilligers het agrarisch cultuurlandschap in de provincie Utrecht in kaart brengen. Inmiddels is de hele provincie geïnventariseerd. Deze inventarisatie wordt iedere 5 jaar herhaald om de status en de vitaliteit van de kleine landschapselementen te monitoren.

Aan bod tijdens het webinar:

 
Webinar gemist? Kijk het hier terug.

28 november 2024: landschapselementen in het veenweidegebied

Deze excursie over landschapselementen in het veenweidegebied was de derde uit de reeks van zes excursies van het Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen. We gaan de komende twee jaar door met de excursies. Steeds nemen we een ander karakteristiek landschap onder de loep. De volgende excursie staat gepland voor het voorjaar 2025 en gaat over landschapselementen in de regio Eem en Randmeren.

Er waren op 28 november twee presentaties, die je hieronder kan downloaden:

Op het bedrijf van Carl van Jaarsveld, waar de excursie plaatsvond, deden vrijwilligers van Landschap Erfgoed Utrecht eerder dit jaar een inventarisatie van kleine landschapselementen. Kees Eigenraam en Leo Tetterloo vertelden hierover en over de Bioblitz die ze in de sloten uitvoerden.

Bioblitz
Een Bioblitz is een methodiek die via de app van waarneming.nl in combinatie met ObsIdentify de mogelijkheid geeft om een gedetailleerde inventarisatie van soorten te maken. Kees en Leo inventariseerden vooral de aanwezigheid van zogenaamde macrofyten, de grotere waterplanten. De aan- of juist afwezigheid van specifieke soorten waterplanten geeft een beeld van de ecologische kwaliteit van het water. Op basis van de Bioblitz kunnen beslissingen gemaakt worden over mogelijke maatregelen om de waterkwaliteit in lijn met de doelen van de Kader Richtlijn Water (KRW) te krijgen. Een maatregel kan bijvoorbeeld de aanleg van natuurvriendelijke oevers of rietkragen zijn. Langere termijn monitoring van de aanwezigheid van macrofyten kan een beeld geven van het succes van de maatregelen.

De veldgegevens, samen met die van eerdere waarnemers, zijn daarna toegevoegd aan een digitaal dashboard. Dit dashboard geeft een cartografisch overzicht van alle gegevens: de inventarisatie van de groene en blauwe landschapselementen en de bioblitz-gegevens. Dit dashboard werd door Leon Pors, adviseur ecologie en GIS-expert bij Landschap Erfgoed Utrecht, uitgelegd en gedemonstreerd. Na deze uitleg vertelde Carl van Jaarsveld in het veld het plan voor de aanleg van maar liefst 5 km aan natuurvriendelijke vooroever.

 

18 september 2024: landschapselementen Utrechtse Heuvelrug

In Leusden kwamen veertig landschapsliefhebbers samen voor een boeiend programma. Bomenspecialist Lodewijk van Kemenade (Wilde Bomen) deelde zijn kennis over het belang van autochtone bomen bij beheer en aanleg van landschapselementen.
Marlies Blom (BoerenNatuur Utrecht Oost) gaf een kijkje in het werk van agrarisch natuurcollectief. Na de lezingen was er een rondleiding over het terrein dat rijk is aan landschapselementen. De aanwezigen sloten de dag af met een gezellige borrel, waar de nieuwe inzichten volop werden nabesproken.

10 april 2024: natuurvriendelijke oevers

Op woensdag 10 april bezochten we het veenweidegebied waar de natuurvriendelijke oever een mooie rol kan spelen in het versterken van de natuur. Bart Specken (Waternet) legde uit wat een natuurvriendelijke oever is en vertelde over de Kaderrichtlijn Water (KRW). Dirk Jan Bleijerveld (BoerenNatuur Utrecht-Oost) vertelde over de aanleg en het beheer van de oevers én de subsidie die grondeigenaren bij het collectief aan kunnen vragen.

Natuurvriendelijke oevers
Een natuurvriendelijke oever is een geleidelijk aflopende overgang van land naar water en vormt daarmee een leefomgeving voor bijvoorbeeld insecten, kikkers, padden, kleine zoogdieren en vissen. Ook veel vogels zoals de rietzanger en karekiet voelen zich er thuis. Een steile oever biedt daarentegen bijna geen leefmogelijkheden aan waterplanten en -dieren.

Naast dit positieve effect op de biodiversiteit, draagt een natuurvriendelijke oever bij aan de waterkwaliteit, natuurlijke plaagbestrijding en het voorkomen van erosie (landverlies). Oeverplanten zoals riet, gaan bijvoorbeeld algengroei tegen omdat ze voedingsstoffen opnemen en watervlooien aantrekken. Het lijkt erop dat de Amerikaanse rivierkreeft zich minder makkelijk vestigt in een natuurvriendelijke oever.

Veenweidegebied
Karakteristiek voor het westen van de provincie Utrecht zijn de veenweidepolders. Deze polders beslaan zo’n 30% van de provincie en zijn uniek vanwege de vergezichten, grasland met koeien, weidevogels en waterlinies. In dit open landschap geven levendige sloten ruimte voor allerlei soorten planten en dieren. Meer aan de randen van de open gebieden vind je kleine landschapselementen zoals bosjes, houtsingels, boomgaardjes grienden en eendenkooien.

Lees ook de factsheet over natuurvriendelijke oevers.

2 november 2023: startbijeenkomst

Op donderdag 2 november was de lancering van het Kennisnetwerk Kleine Landschapselementen op  Boerderij De Weide Blik bij Driebergen. Tijdens dit evenement deelden we inspiratie, bekeken we landschapselementen rondom de boerderij en gingen we in gesprek over de voordelen en mogelijkheden van een divers landschap. Naast Hein Pasman van Landschap Erfgoed Utrecht gaf ook schrijver Kenneth Rijsdijk (‘Heg: een behaaglijk landschap voor mens en natuur’) een presentatie over het belang van landschapselementen.

"Wat er met de heggen in ons land gebeurt, staat model voor alle landschapselementen", zegt Kenneth Rijsdijk. Rijsdijk is adjunct-hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en maakt zich al heel lang druk over de teloorgang van landschapselementen. Specifiek richt hij zich op heggen. In 2022 schreef hij er een boek over met de toepasselijke naam Heg.

In Utrecht verdwijnen er nog steeds meer heggen dan er aangeplant worden. Dat was vroeger heel anders. Rijsdijk verwijst bijvoorbeeld naar de schilderijen van Vincent van Gogh. "In een brief aan zijn broer Theo schreef Vincent hoezeer hij de heggen in Nuenen miste."

Landschapsamnesie
Die kennis is totaal verdwenen, wat ook wel landschapsamnesie wordt genoemd. We wennen blijkbaar aan de nieuwe realiteit. Rijsdijk laat in zijn lezing zien dat ongeveer 60 procent van de heggen in Nederland is verdwenen, bij elkaar zo’n 90.000 strekkende kilometer.
Met het verdwijnen van de heggen is er veel verloren gegaan. In zijn boek onderscheidt Rijsdijk maar liefst 21 functies van een heg. Biodiversiteit is daar een van. "Hoe meer heggen, hoe meer biodiversiteit. Dat zouden we bijna een natuurwet kunnen noemen." Met de onthegging zijn soorten verdwenen of in aantallen afgenomen. Een trend die je overal in Noordwest Europa ziet.