Auteursrecht

Als je je collectie online wilt delen, is het belangrijk om te weten of er stukken in zitten die auteursrechtelijk beschermd zijn. Let op: auteursrecht is niet hetzelfde als eigendomsrecht. Als je een werk bezit, betekent dat niet automatisch dat je ook het auteursrecht daarop hebt. Het auteursrecht berust in principe bij de maker van het werk. Het auteursrecht eindigt 70 jaar na de dood van de maker, te rekenen vanaf de eerste januari, volgend op het jaar waarin de maker is overleden. Is deze periode verstreken, dan valt het collectiestuk in het publiek domein en mag je het publiceren. Is die periode nog niet voorbij, dan is toestemming (een licentie) van de rechthebbende nodig voor online publicatie.

Handige links naar meer informatie over auteursrecht
Hieronder vind je een aantal tips met uitleg en tools voor als je aan de slag wilt met het auteursrecht op collectiestukken.

• Een beknopte uitleg over auteursrecht
• De website van DEN geeft handige informatie over hoe je omgaat met auteursrecht en alles wat daarbij komt kijken
• Wil je uitzoeken hoe het zit met het auteursrecht op een bepaald collectiestuk, doorloop dan de stappen op Regeljerechten.nl: een beslismodel over auteursrecht van het Netwerk Digitaal Erfgoed. Aan het eind weet je wat wel/niet mag en wat je evt. nog verder moet onderzoeken.
• Kennisdocument AI en Erfgoed. In de erfgoedwereld wordt steeds meer gebruik gemaakt van AI. Ook hierbij moet je rekening houden met juridische zaken als auteursrecht.
• Museumvereniging: Wet- en regelgeving omtrent digitalisering

Hoe vind ik beeldmateriaal dat ik wél mag gebruiken? 

Naast auteursrechtelijk beschermd beeldmateriaal is er online ook veel beeldmateriaal te vinden dat je wél mag gebruiken. Dat is materiaal waarvan het auteursrecht is verlopen en dat zich daardoor in het Publiek Domein bevindt. Of materiaal waar de auteursrechthebbende een licentie aan heeft toegekend. Dat betekent dat je het beeld mag gebruiken onder bepaalde voorwaarden (bijv. naamsvermelding). Hieronder volgt een aantal tips voor het zoeken naar rechtenvrij te gebruiken beeldmateriaal.

1. Stockwebsites voor gratis beelden bevatten ook beelden die je zonder bronvermelding mag gebruiken.
   Let op: ook bij “gratis” beelden kunnen beperkingen gelden (bijv. geen commercieel gebruik of geen doorverkoop). Check wel altijd de licentie! Voorbeelden van stockwebsites:
   a. Unsplash
   b. Pixabay
   c. Pexels
   d. Burst
   e. Dreamstime
   f. Wikimedia Commons
   g. Utrecht Beeldbank
2. Filter op licentie in zoekmachines
   Zoek in Google Afbeeldingen, filter bij Tools → Gebruiksrechten op “Creative Commons-licenties”.
   (Kijk onderaan deze pagina voor uitleg over Creative Commons-licenties.)
3. Gebruik beeldbanken van overheden en instellingen.
   Veel overheidswebsites, musea en archieven stellen foto’s rechtenvrij beschikbaar. Bijvoorbeeld het Rijksmuseum of Het Utrechts Archief.
4. Maak zelf beeldmateriaal.
   Eigen foto’s of illustraties geven je automatisch het auteursrecht en voorkomen juridische problemen.
5. Gebruik AI-gegenereerde afbeeldingen, maar doe dat met beleid!
   Controleer de gebruiksrechten van het AI-platform en vermijd het nabootsen van herkenbare personen of merken.
6. Bewaar bewijs van de licentie.
   Sla een screenshot of link op van de licentiepagina voor het geval er later vragen ontstaan over het gebruik.
7. Vermijd afbeeldingen van sociale media.
   Foto’s van Instagram, Facebook of Pinterest zijn bijna nooit vrij te gebruiken, ook niet als ze openbaar staan.