Doneer Vrijwilligers
Doneer Vrijwilligers
Immaterieel erfgoed
Lampegiet in Veenendaal
  2. Erfgoed
  3. Immaterieel erfgoed

Immaterieel erfgoed

Tradities, streektaal en ambachten geven kleur aan de provincie Utrecht en zorgen voor een gevoel van identiteit en continuïteit. Denk aan bekende tradities als Lampegiet, Keti Koti, de Nieuwjaarsduik, Varsity, Koeiemart of Sint Maarten, maar ook minder bekende tradities zoals touwtrekken en katoendrukken. Het is immaterieel erfgoed - gewoontes, kennis en praktijken van vandaag, die mensen van vroeger hebben gekregen en willen doorgeven aan toekomstige generaties. Naarmate tijden veranderen, verandert immaterieel erfgoed mee. Of iets wel of geen immaterieel erfgoed is wordt niet van bovenaf bepaald. Het gaat om beoefenaars die waarde toekennen aan hun tradities en zich inzetten om deze door te geven. Daarbij gaat het om álle erfgoedbeoefenaars en erfgoed, en activiteiten en tradities die in de provincie Utrecht plaatsvinden of hun oorsprong hebben.

In 2026 werken we aan een netwerk van erfgoedgemeenschappen die elkaar inspireren en verder kunnen helpen. Met onze eigen expertise ondersteunen we erfgoedgemeenschappen en daarbij geven we landelijke kennis door vanuit samenwerkingen met KIEN en de proviniciale erfgoedhuizen, verenigd in OPEN. Wil je je aansluiten bij het netwerk, neem dan contact op met Saskia Derks via s.derks@landschaperfgoedutrecht.nl.

Wat doen wij voor immaterieel erfgoed?

Bij Landschap Erfgoed Utrecht vinden wij alle vormen van erfgoed van waarde voor de maatschappij, ook immaterieel erfgoed. We maken verhalen zichtbaar door op Het Verhaal van Utrecht en ondersteunen de uitvoerders met kennis. Dit doen wij bijvoorbeeld door betrokken partijen en vrijwilligers met elkaar te verbinden via het landelijke platform Erfgoedvrijwilliger.nl. We werken daarbij samen met landelijke partners, zoals het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en andere provinciale erfgoedhuizen, verenigd in OPEN.

Bekijk hieronder vier Utrechtse voorbeelden die op de landelijke inventaris immaterieel erfgoed voorkomen:

Paardenmarkt Vianen

Katoendrukken

Vanaf 1271 is in Vianen de jaarlijkse Paardenmarkt. Deze markt voor ‘levende have’ was een populaire aangelegenheid waarvoor mensen van heinde en verre kwamen. Met de opkomst van de landbouwmechanisatie in de 20ste eeuw loopt de vraag naar paardenkrachten terug. Vianen organiseerde deze markt twee keer per jaar. Dit recht kregen zij van de Bisschop van Utrecht. Uit deze markt voor 'levende have' is de nu nog steeds bestaande Paardenmarkt voortgekomen. Lees meer...

In Amersfoort richtten in 1678 VOC-kooplieden een werkplaats op voor het beelden, kleuren en verven van allerlei Oost-Indische katoenen. Katoendrukken werd door de Verenigde Oost-Indische Compagnie vanuit India meegebracht. In het begin paste men ze vooral toe als luxueus woontextiel. Later vonden de handbeschilderde stoffen hun weg naar de gewone man en de streekdracht zoals in Spakenburg. Lees meer...

Papier scheppen

Sint Maarten

‘Het is een wonder!’ Dat dacht Leo Hoegen toen hij de eerste keer papier schepte. Uit een bak vol vezels, een vel papier maken is prachtig. Diezelfde verbazing en verwondering ziet Leo nog vaak terug bij kinderen en volwassenen, als hij workshops papier scheppen geeft. Leo Hoegen is al veertig jaar papierschepper. Om papier te scheppen heb je weinig nodig, geen dure grondstoffen of gereedschappen. En als je het verkeerd hebt gedaan, verscheur je het vel en dient het weer als pulp. Ideaal om met kinderen te doen. Als het klaar is, kunnen ze er ook nog op tekenen of schrijven. Lees meer…

Jaarlijks komen in Utrecht op 11 november kinderen met lampions aan de deur. Ze zingen een liedje over Sint Maarten en krijgen daarvoor iets lekkers. Op 11 november wordt Sint Maarten herdacht, de schutspatroon van de stad Utrecht. Het gaat over Martinus die werd geboren rond het jaar 316 in Hongarije. Hij kwam op jonge leeftijd in het Romeinse leger en was bijzonder begaan met het lot van de armen. Nog maar 15 jaar oud, gaf de jonge soldaat op een dag bij de stadspoort van Amiens de helft van zijn mantel aan een naakte bedelaar. In een droom zag hij in die bedelaar de persoon van Christus. Lees meer...

Maak jij je sterk voor immaterieel erfgoed?

Versterk je erfgoed door je aan te sluiten bij ons netwerk en schrijf je ook in bij KIEN. Met deze inschrijving help je ook mee het immaterieel erfgoed landelijk zichtbaar te maken. Je wordt een steviger gesprekspartner voor bijvoorbeeld je gemeente, mogelijke subsidiegevers, geïnteresseerde vrijwilligers en publiek. Lees op de site van KIEN meer over het Netwerk Immaterieel Erfgoed.

Nieuwsbrief, infopakket, bijeenkomsten en advies
In de Erfgoed Nieuwsbrief besteden we aandacht aan immaterieel erfgoed. Je leest er over cursussen en activiteiten. Meld je hieronder aan voor onze nieuwsbrief. Daarnaast komt er een infopakket en zullen er bijeenkomsten georganiseerd worden. Voor advies kun je altijd contact opnemen met onze participatiecoach en immaterieel erfgoedcoach Saskia Derks via s.derks@landschaperfgoedutrecht.nl.